Leidraad Cultuurspecifieke Zorg

Het huidige aantal 55-plussers (325.000) met een migratieachtergrond zal de komende jaren toenemen tot een omvang van bijna één miljoen rond 2050. Chronische ziekten, een grotere kans op dementie (3 tot 4 keer groter dan bij ouderen van Nederlandse origine) en een slechte financiële positie, zijn enkele factoren die leiden tot armoede, eenzaamheid en een kortere levensduur. Het NOOM maakt zich hier al jaren ernstig zorgen over. En daarom is het NOOM verheugd met de opdracht die het van het Ministerie van VWS heeft gekregen om een Leidraad Cultuurspecifieke Zorg te ontwikkelen.

Inbedding in visie en beleid

De Leidraad Cultuurspecifieke Zorg wordt een handreiking voor organisaties en instellingen die zorg en welzijn ook aan oudere migranten willen bieden. Van belang hierbij is meer aandacht te besteden aan culturele en historische achtergronden. Cultuurspecifieke zorg vraagt om meer dan projectmatige aandacht, het vraagt om visie en beleid om deze vorm van zorg vanzelfsprekend te laten zijn. Aan de leidraad zal een toolkit worden toegevoegd, dat onder andere bestaat uit:

  • een voorlichtingspakket “De belevingswereld van de oudere migrant” met aandacht voor communicatie en bejegening, rituelen in de palliatieve fase, beleving van dementie, samenwerken met een grote familie en zingeving vanuit niet-westers perspectief,
  • een catalogus met bestaand materiaal, waaronder een literatuurlijst, een overzicht van cultuurspecifieke huizen, thuiszorgorganisaties, mogelijkheden dagopvang en dagbesteding
  • methodieken over hoe met oudere migranten in gesprek te komen en te blijven waardoor duurzame relaties kunnen ontstaan.

Met de Leidraad Cultuurspecifieke Zorg wordt voor ouderen met een migratieachtergrond gestreefd naar verbetering van de kwaliteit van zorg en vergroting van de mogelijkheid om langer gezond thuis te kunnen blijven wonen.  Deze leidraad kan ook ingezet worden voor zorgvragen van ouderen die om andere dan etnische verschillen specifieke zorg behoeven. Te denken valt bijvoorbeeld aan verschillen op basis van gender of religie.

Stand van zaken leidraad cultuurspecifieke zorg per oktober 2020
In 2019 kreeg NOOM de opdracht van VWS om iets te ontwikkelen waarmee structurele aandacht voor zorg aan ouderen met een migratieachtergrond gestimuleerd kan worden: een leidraad cultuurspecifieke zorg met als doel: verbetering van de kwaliteit van zorg voor ouderen met een migratieachtergrond, ook bruikbaar bij zorgvragen van ouderen die om andere dan etnische verschillen specifieke zorg behoeven. Bijvoorbeeld verschillen op basis van gender of religie. Migrantenouderen, hun sociaal netwerk en professionals worden benaderd om te zien wat nodig is voor de toolkit die toegevoegd wordt aan de leidraad. Toolkit en leidraad worden opgenomen in het programma Thuis in het verpleeghuis en zo ontwikkeld dat ze passen binnen het kwaliteitskader verpleeghuiszorg.

Op 10 november van 17.00 tot 18.30 uur organiseert het NOOM een online expertmeeting en zal een aantal producten gepresenteerd worden waar we graag de mening van de deelnemers over willen horen.

Op deze dag van de mantelzorg presenteren we de tussenstand van de Leidraad Cultuurspecifieke Zorg aan vertegenwoordigers van zorginstellingen, gemeenten, wetenschap, zorgprofessionals, het ministerie van VWS en natuurlijk ook aan (vertegenwoordigers van) migrantenouderen

Met de tools die ontwikkeld worden in de Leidraad zullen straks zorginstellingen meer passende zorg kunnen bieden aan migrantenouderen en zullen migrantenouderen en hun mantelzorgers met elkaar het gesprek kunnen voeren hoe, van wie en waar zij de beste zorg kunnen krijgen.

Klik hier om de webinar Cultuurspecifieke Zorg van 10 november terug te zien.

Activiteiten tot nu.

Kick-off (7-6-2019)
De Kick-off van de leidraad startte op 6 juni 2019 bij Woonzorgcentrum Lâle in Breda waarbij  Kamerleden John Kerstens en Corinne Ellemeet, en wethouder Yasemin Çegerek uit Heerde aanwezig waren.

Ophalen van nieuwe inzichten en suggesties (26-10-2019)
Tijdens tafelgesprekken in de El Salam moskee in Rotterdam met oudere migranten, mantelzorgers en vrijwilligers is besproken waar volgens hen cultuurspecifieke zorg aan moet voldoen. Een van de conclusies was dat een training gespreksvaardigheden gewenst was om moeilijke onderwerpen als ‘wat als het thuis niet meer gaat en het verpleeghuis in beeld komt’ aan te snijden.|

In gesprek met de zorg
Aan zorgmedewerkers van woonzorgcentra Raffy, Lâle en de Leystroom in Breda werd gevraagd wat zij van belang achten in de ontwikkeling van de tools en leidraad; De volgende voorstellen zijn gedaan:

  • Organiseren van laagdrempelige ontmoetingen
    • Hiervoor groepen in de buurt vinden en benaderen
    • Organiseren van voorlichting en gesprekken in het verpleeghuis
  • Verzorgen van rondleidingen voor
    • Toekomstige bewoners en hun familie
    • Geïnteresseerde zorginstellingen
  • Aandacht voor het traject van thuis naar het verpleeghuis
  • Thuiszorg en vrijwilligersorganisaties informeren over cultuurspecifieke zorg

 Blended learning modules
Op basis van de eerste gesprekken met oudere migranten en medewerkers in de zorg zijn e-learning modules ontwikkeld met als onderwerp het gesprek thuis over ‘als het thuis niet meer gaat’ en over mantelzorg in het verpleeghuis tijdens de eerste dagen. De modules gaan getest worden in verschillende verpleeghuizen maar ook in de gemeentes Rotterdam en Amersfoort. Daar zullen mensen die verbonden zijn aan het sociaal domein gevraagd worden te reflecteren op de modules Op basis daarvan worden de modules definitief gemaakt en zal er aan het e-learning deel een klassikaal deel ontwikkeld worden. Tezamen vormen ze dan een blended module interculturele communicatie in de zorg. We werken hierin samen met Dialogue Trainer (www.dialoguetrainer.com), die ons ook begeleid in het didactisch proces. Om in gesprek te kunnen met ouderen die geen digitale communicatiemiddelen tot hun beschikking hebben, worden op dit moment gesprekskaarten gemaakt met dezelfde thema’s als die in de e-learning simulaties aan de orde komen.

Training afnemen van interviews
De wensen over zorg en de ervaringen die oudere migranten hiermee hebben, wilden we het liefst ophalen door middel van gesprekstafels. Maar toen kwam corona en konden echte ontmoetingen niet plaatsvinden. Dus zijn we op 22 juni gestart met het online trainen van 16 gespreksbegeleiders die ieder met twee mantelzorgers en twee ouderen telefonisch in gesprek zijn gegaan over de vraag ‘wat als het thuis niet meer gaat’ en hoe dan het traject ‘van thuis naar het verpleeghuis’ eruit ziet. Een aantal gesprekken zijn wel live uitgevoerd, met toestemming thuis of bij mooi weer in de buitenlucht.
Aan het eind van dit jaar volgt een zelfde training maar dan met de vraag ‘waar moet een verpleeghuis aan voldoen wil het goede zorg kunnen bieden aan migrantenouderen’. Ook deze gesprekken zullen helaas weer digitaal of per telefoon plaatsvinden. Maar met de ruim honderd gesprekken die we dan gevoerd hebben, krijgen we een mooie indruk van wat ouderen zelf belangrijk vinden als zij ondersteuning in de zorg nodig hebben.

Verschillende overzichten
Mathieu de Greef en Özgül Uysal-Bozkir, leden van de stuurgroep, stellen een actuele literatuurlijst samen met de focus op de begeleiding van thuis naar het verpleeghuis en waar het verpleeghuis aan moet voldoen wil het kwalitatief goede zorg kunnen bieden aan ouderen met een migratieachtergrond.
Grace Tanamal heeft verpleeghuizen en woonzorgcentra geïnventariseerd die een vorm van cultuurspecifieke of cultuursensitieve zorg aanbieden.  Ook stelt zij een overzicht van bestaande methodieken in het kader van cultuursensitief handelen in de zorg samen. Tanamal neemt tevens de interviews in Amersfoort af in het kader van het onderzoek dat NOOM in opdracht van de gemeente aldaar doet naar de wensen van ouderen met een migratieachtergrond, wat er al aan voorzieningen voor hen zijn en waar de gemeente Amersfoort nog aan bij kan dragen. De verschillende overzichten zullen aan de toolkit bij de leidraad worden toegevoegd.

Waar staan we nu?
Intussen zijn we in gesprek met verschillende organisaties, waaronder V&VN, ActiZ, Vilans, KIS en Pharos over hoe we de leidraad en de daarbij behorende toolkit tot een goed bruikbaar product kunnen maken. Maar ook over hoe we de voorwaarden neer kunnen neerzetten om de producten en de leidraad zo toe te passen dat het ook werkelijk leidt tot nog betere kwaliteit van zorg. In een van de volgende nieuwsbrieven komen we ongetwijfeld terug op de voortzetting van dit mooie project.

Voor meer informatie: Jeanny Vreeswijk-Manusiwa: [email protected] / 06 30024524.

______________________________________________________________________________

Achtergronden en cijfers:

https://www.nidi.nl/shared/content/demos/2018/demos-34-06.pdf  en
https://www.nidi.nl/shared/content/demos/2016/demos-32-06-fokkema.pdf.


Schrijver Mohammed Benzakour over zorg: “Het gaat niet om grote aanpassingen, maar om culturele sensitiviteit”
Mohammed Benzakour (Marokko, 1972) is schrijver, columnist, journalist, socioloog en imker. Voor Leven Lang Leven sprak Sarai Zwinnen met hem over zijn visie op oud worden en over zijn boek Yemma. In dit boek vertelt hij het verhaal van zijn Marokkaanse moeder – echtgenote van een eerstegeneratie-gastarbeider – in een Nederlands verpleeghuis.
Lees het artikel


Interview:
Cultuurspecifieke zorg: meer dan persoonsgerichte zorg alleen.
Hoe meer achtergrondkennis je hebt over je bewoner, hoe meer “haakjes” waaraan je het contact kunt vastmaken. Als iemand uit een andere cultuur komt, zul je daarover iets moeten weten. Iemand die net als jij uit een Brabants dorp komt, kun je immers veel sneller “plaatsen”, aldus Jeanny Vreeswijk-Manusiwa.
Bij NOOM werkt ze aan de Leidraad Cultuurspecifieke Zorg. ‘Het wordt een handreiking richting zorg- en welzijnsinstellingen die zich ook op oudere migranten gaan richten. Er komt een voorlichtingspakket met onder andere aandacht voor bejegening, communicatie, de beleving van dementie en rituelen in de palliatieve fase. Ook maken we een actueel overzicht van cultuurspecifiek zorg- en welzijnsaanbod. En er komen methodieken om met oudere migranten in gesprek te komen en te blijven. De inhoud halen we op bij onze lid-organisaties.’
In een interview in Waardigheid en Trots vertelt ze meer over het belang van cultuurspecifieke zorg en over de Leidraad in ontwikkeling.
Lees het interview hier