Ouderen met migratieachtergrond: zie de hele mens

In een artikel op NieuwWij wijst onderzoeker Soukaina El Jaouhari op een valkuil  bij het hanteren van een cultuursensitieve benadering. Cultuursensitiviteit houdt in dat zorgprofessionals zich bewust zijn van hun eigen normatieve kaders waarbinnen ze waarnemen en handelen, en tegelijkertijd open en objectief staan ten opzichte van cultuurverschillen. De praktijk blijkt echter weerbarstig. We zien in de zorgpraktijk dat aannames over etnische groepen soms het uitgangspunt vormen in de cultuursensitieve benadering. Onbewust wordt hierbij – onterecht – uitgegaan van homogeniteit bij etnische groepen. Dingen als taal, het kennen van de cultuur en de daarbij behorende sociale regels, gewoonten en gebruiken van migrantgroepen lijken leidend te zijn. Hoewel dit zonder twijfel stuk voor stuk aspecten zijn die een substantiële rol spelen in de leefwereld van mensen met een migratieachtergrond, schuilt het gevaar in het toeschrijven van gedrag, hulpvragen en signalen aan de culturele achtergrond van mensen met een migratieachtergrond. Een voorbeeld is een zorgprofessional die vertelt over een van haar cliënten: “Ik sprak met een mantelzorger, en dochter, van een oudere Marokkaanse dame, en zij gaat altijd met haar moeder mee naar de huisarts. Dat doet ze vast zo omdat dat normaal is in Marokko.” Door de culturaliserende bril waarmee deze zorgprofessional naar haar cliënte en diens zorgvragen kijkt, gaat zij voorbij aan wat er mogelijk of zelfs waarschijnlijk nog meer speelt in de leefwereld van haar cliënte. De tendens om cultuur als verklarende factor te nemen bij zorgvragen is beperkend en kan zelfs schadelijk zijn. Door te denken in hokjes wordt immers onvoldoende recht gedaan aan de specifieke leefwereld en ervaring van deze mensen en aan de individualiteit van hun zorgvragen.
Lees het volledige artikel op NieuwWij

Helft ouderen die recht heeft op aanvulling AOW vraagt dat niet aan: “Aanvraag moet makkelijker”

Tienduizenden ouderen leven onder het bestaansminimum. Vaak komt het omdat mensen in het buitenland hebben gewoond en daardoor geen volledige AOW-uitkering opgebouwd. Vooral ouderen met een migratie-achtergrond zijn hier de dupe van. Er is wel een extra uitkering voor deze mensen, maar de voorwaarden daarvoor zijn heel streng. Dat moet anders, vinden de partijen DENK en de ChristenUnie. Daarom pleiten ze vandaag in de Tweede Kamer voor meer maatwerk om armoede onder ouderen tegen te gaan.
Natasja Gibbs praat in De Nieuws BV met Tweede Kamerlid Don Ceder (ChristenUnie) over dit plan.
Beluister het interview

Netwerkversterker Kwok Hung Lau over voorlichting voor Chinezen

In een nieuwe serie artikelen vertellen netwerkversterkers van het NOOM over hoe zij te werk gaan en welke ervaringen zij hebben opgedaan tijdens de uitvoering van hun werk. In dit artikel vertelt netwerkversterker Kwok Hung Lau waarom gezondheidsvoorlichting zo belangrijk is en wat de randvoorwaarden zijn voor effectieve voorlichting. “Belangrijk bij het organiseren van een voorlichtingsbijeenkomst is dat je het thema goed kiest: het moet aansluiten op wat er leeft in een groep: welke vragen hebben ze? wat weten ze al over het thema? Welke gevoeligheden zijn er ten aanzien van het thema? Hét thema de afgelopen periode was natuurlijk Corona. Veel Chinezen hebben informatie gekregen via Whatsapp, de telefoon of van vrienden. Maar lang niet alle informatie is correct, en nogal wat mensen zijn door die informatie op het verkeerde been gezet, wat bijvoorbeeld hun beslissing om zich wel of juist niet te laten vaccineren heeft beïnvloed. Een andere belangrijke voorwaarde voor een succesvolle bijeenkomst is dat de voorlichting wordt gegeven door iemand met gezag of autoriteit. Bij gezondheidsvoorlichting dus een -al dan niet gepensioneerde- arts. Mensen accepteren de informatie dan veel makkelijker en eerder dan van een medisch ongekwalificeerde vrijwilliger. Ik fungeer tijdens de bijeenkomsten als tolk, omdat de voorlichter vrijwel nooit Chinees spreekt. De voorlichting wordt in het Kantonees gegeven. Mocht iemand die taal niet beheersen dan vragen we iemand anders die de taal wel verstaat, naast hem of haar te gaan zitten en waar nodig zachtjes te vertalen”.  Lees het volledige verhaal van Kwok.

Geen reparatie AOW-gat Surinaamse Nederlanders, misschien wel eenmalige tegemoetkoming

Nederlanders van Surinaamse afkomst met lage AOW-opbouw krijgen misschien een eenmalig ‘onverplicht’ geldbedrag om het tekort aan te vullen. Het kabinet laat hier onderzoek naar doen. Dit heeft de ministerraad op 11 november besloten op voorstel van minister Schouten van Sociale Zaken. Om precedentwerking te voorkomen mag deze compensatie officieel geen relatie hebben met het AOW-tekort. Het kabinet acht een reparatie van de onvolledige AOW-opbouw niet mogelijk, omdat dat precedentwerking zou hebben voor andere groepen. Wel wil het kabinet onderzoeken of een gebaar van erkenning mogelijk is. Dat is een koerswijziging. Verantwoordelijk minister Carola Schouten (CU) voor Pensioenen: ‘De gesprekken met ouderen uit de Surinaamse gemeenschap hebben een diepe indruk op mij gemaakt. In het vraagstuk rondom de onvolledige AOW ervaren zij groot onrecht. Ik begrijp die gevoelens. Daarom start het kabinet een onderzoek naar een eenmalige onverplichte tegemoetkoming, als gebaar van erkenning richting deze ouderen.’ Het begrip ‘onverplicht’ moet precedentwerking voorkomen.

Lees het volledige artikel op de site van de Volkskrant
Bekijk het bericht van de Rijksoverheid

Langer meedoen met dementie

Op maandag 31 oktober organiseerde het ministerie van VWS in samenwerking met Alzheimer Nederland een groot dementiecongres, met als thema ‘Langer meedoen doen we samen’. Mensen met dementie zelf, naasten, mantelzorgers, onderzoekers, zorgprofessionals en beleidsmakers stonden stil bij langer meedoen met dementie in brede zin. Daarbij werd ook aandacht besteed aan de invloed van culturele verschillen bij de zorg voor migranten met dementie, bijvoorbeeld in het project Anne4care, een digitale zorgassistent in de vorm van een avatar op een tablet, speciaal voor ouderen, waar ook Turkse mensen met dementie gebruik van kunnen maken. Bekijk hier de video met uitleg
NOOM pleit voor extra inzet om dergelijke initiatieven te stimuleren zodat overal in het land migrantenouderen met dementie en hun mantelzorgers beter passende zorg krijgen. Want migrantenouderen met dementie vormen een snelgroeiende groep en het aanbod aan zorg sluit nog te weinig aan op  de specifieke behoeften en situatie van deze groep.

Praktische tools voor hulp bij palliatieve zorg

De publicatie Praktische tools voor hulp bij palliatieve zorg van ZonMw biedt handreikingen voor  het geven van goede palliatieve zorg. In het boekje zijn de middelen op thema ingedeeld, Een van de thema’s is Interculturele palliatieve zorg (vanaf pagina 25), met hulpmiddelen die zorgverleners ondersteunen bij het verlenen van palliatieve zorg aan mensen met een migratieachtergrond. Het boekje is te downloaden op deze webpagina.

Ervaringen met dementie in het Marokkaans-Arabisch en Turks.

foto: Janita Sassen

De site dementie.nl., het platform van Alzheimer Nederland, biedt ook informatie in het Turks en Marokkaans Arabisch. Lees bijvoorbeeld het verhaal van Sabah. Zij zorgde lange tijd voor haar vader met dementie. Vorig jaar is hij overleden. Ze vertelt over haar ervaringen met de ziekte van haar vader, haar zoektocht naar geschikte zorg én haar plan om zelf  een multicultureel woonzorgcentrum op te zetten voor mensen met een migratieachtergrond. Lees het verhaal van Sabah in het Marokkaans-Arabisch. Of bekijk de praktische informatie over en ervaringen met de volgende onderwerpen in het Marokkaans Arabisch.

  1. Hoe herken je de ziekte dementie?
  2. Diagnose dementie als je naaste een andere taal spreekt dan Nederlands
  3. Praten over dementie met je omgeving
  4. Omgaan met de veranderingen
  5. Ervaring: ‘Alle kinderen doen wat ze kunnen voor vader’
  6. Ervaring: ‘Dagbesteding is een goede keuze’
  7. Ervaring: ‘Met mijn eigen ervaringen wil ik anderen helpen’  

Praktische informatie over en ervaringen met het omgaan met dementie zijn ook in het Turks te lezen op de volgende pagina: https://www.dementie.nl/omgaan-met-dementie/informatie-in-andere-talen/turks-nederlandse-informatie

Informatie van het webinar Taking care of caregivers

Pharos, NOOM, Universiteit voor Humanistiek en MantelzorgNL organiseerden op 22 september het slotwebinar Taking Care of Caregivers. Een overzicht van de informatie met betrekking tot het doel van het project Taking care of caregivers vindt u hieronder.

Doel: betere zorg voor mantelzorgers van mensen met dementie met een migratieachtergrond
Mensen met dementie met een migrantenachtergrond en hun mantelzorgers bevinden zich momenteel in een overgangsfase van familiezorg naar gedeelde zorg. Zij maken doorgaans weinig gebruik van professionele zorg en ondersteuning. Onderzoek toont aan dat veel mantelzorgers overbelast zijn, mede omdat het delen van zorg vaak onbesproken blijft.
Het doel van het project Taking Care of Caregivers is om de kwaliteit van zorg aan mensen met dementie met een migrantenachtergrond te verbeteren door het denken over, bespreken van en besluiten over het delen van zorg te ondersteunen en daarmee gedeelde zorg te stimuleren. Want een verbeterde samenwerking en taakverdeling tussen informele en
formele zorgverleners steunt ook de mensen met dementie zelf.

Informatie en producten
Ga naar de webpagina Zorg jij voor iemand met dementie? Klik vervolgens door naar de pagina pagina informatie voor professionals. Op deze pagina vindt u (naar beneden scrollend):

Proefschrift ‘Dementia care in families with a migration background: Dealing with gendered and cultural obstacles to shared care’ van Menal Ahmad. De promotie van Menal is op 9 november om 10 uur in Utrecht. Mocht u interesse hebben hierbij aanwezig te zijn, stuur ons even een bericht. U ontvangt van ons dan de uitnodiging.(Let op dat pas na 9 november haar proefschrift beschikbaar zal zijn op deze webpagina).

Podcasts
We hebben een serie van 3 podcasts gemaakt waarin een onderzoeker, een mantelzorger en een kenniswerker spreken over het delen van mantelzorg met familie en met formele hulpverleners. De podcasts zijn te beluisteren en door te sturen naar een collega of andere geïnteresseerden:

Verhalen (Vignetten) uit de praktijk
We hebben ter informatie voor professionals een aantal verhalen uit de praktijk beschreven op basis van gesprekken met mantelzorgers met een migratieachtergrond. Een van de casussen is in de vorm van een animatie met een voice-over, de andere zijn uitgewerkte verhalen. Eén van de casussen laat zien dat de zorg voor een patiënt verbetert door het versterken van de samenwerking van zorgverleners met mantelzorgers. En dat overbelasting en gezondheidsklachten van een mantelzorger met een migratieachtergrond kan worden voorkomen.

Begrijp je Lichaam is praktisch voorlichtingsmateriaal over het menselijk lichaam en veelvoorkomende klachten waarin gebruik wordt gemaakt van eenvoudige anatomische afbeeldingen en teksten. Via deze link komt u op de informatie over dementie die u bijvoorbeeld kunt gebruiken in een consult met uw zorgvrager.

Informatie en de link naar de online communicatietraining de Dialogue Trainer, link naar de korte promo en naar het Pharos leerplatform. (U gaat via een inlogscherm naar het online leerplatform).

Fragmenten van het Slotwebinar Taking Care of Caregivers van 22 september 2022 waaronder het gesprek met Evelien Tonkens en Sawitri Saharso over morele emoties en intersectionaliteit en het belang hiervan bij het begrijpen van zorgervaringen.

De Leidraad Cultuurspecifieke Zorg van het NOOM.

Gesprekken over levensvragen met patiënten met dementie of een migratieachtergrond

In de palliatieve fase is het voor patiënten belangrijk om gesprekken over levensvragen te voeren. Zorgverleners ervaren het soms als een uitdaging om deze gesprekken te voeren met patiënten met beginnende dementie of een migratieachtergrond. Daarom is het Diamant Model, een gespreksmodel wat daarbij helpt, nu doorontwikkeld voor deze patiënten.
Om in de palliatieve fase goede en passende zorg te geven, is het van belang om als zorgverlener te weten welke betekenis patiënten geven aan deze fase in hun leven en hoe zij dit beleven. Een gesprek hierover gaat vaak over zingeving en spiritualiteit: wat is echt van waarde voor patiënten en wat geeft hen kracht en inspiratie? De zorg voor patiënten met een migratieachtergrond of dementie sluit nu vaak niet goed aan bij wat ze werkelijk nodig hebben.
Onderzoekers Marc Haufe en Marieke Potma gingen daarom in het project DIAMAND onder leiding van Carlo Leget (Universiteit van Humanistiek) en Saskia Teunissen (UMC Utrecht) aan de slag met het doorontwikkelen van dit gespreksmodel. Ze richtten zich hierbij op 5 verschillende doelgroepen die thuis, in het ziekenhuis of verpleeghuis verbleven: mensen met een Nederlandse culturele achtergrond zonder en mét beginnende dementie en mensen met een Turkse, Marokkaanse en Surinaamse achtergrond. Samen met patiënten binnen deze doelgroepen, hun naasten en zorgverleners hebben ze het Diamant Model aangepast.
Naar aanleiding van het onderzoek zijn geestelijk verzorgers, verpleegkundigen en casemanagers dementie getraind om met de aangepaste modelvarianten te kunnen werken. Bij deze zorgverleners was de behoefte het sterkst. Geestelijk verzorgers kunnen artsen in deze werkwijzen vervolgens meenemen. Marieke: ‘We namen ze echt mee op reis, leerden ze van perspectief te wisselen en interesse te tonen voor iemands levensverhaal. Het toevoegen van rituelen, maar ook woorden, kan al zo’n verschil maken voor patiënten. In de Surinaamse cultuur bijvoorbeeld zijn er veel woorden die staan voor saamhorigheid, iets wat voor mensen met een Surinaamse achtergrond heel belangrijk is. Voor verzorgers kan het ook leuk zijn om al die andere culturen en talen te leren kennen. Ik zeg altijd: doe alsof je op reis bent en sta open voor elkaar.’
Lees hier meer over het Diamant model en de ervaringen van de onderzoekers

Diversiteit in onderzoek; zó lukt het

Met allerlei subsidieprogramma’s stimuleert ZonMw gezondheidsonderzoek en zorginnovatie. De organisatie vindt  het belangrijk dat onderzoek nuttig is voor diverse groepen in onze samenleving. Daarom vragen ze projectleiders om zo breed mogelijke onderzoeksgroepen te hanteren. Maar hoe bereik je dat? Shirley Ramdas (NOOM) en Mehmet Uygun (Stichting Gezondheid Allochtonen Nederland) leggen in een interview voor de website van ZonMw uit hoe je mensen met een migratieachtergrond betrekt bij onderzoek. Beide organisaties hebben via-via toegang tot een grote onderzoekspopulatie voor onderzoekers. ‘Dat doen we heel graag, maar het is natuurlijk geen kwestie van een blik opentrekken’, geeft Shirley aan. ‘Onderzoekskandidaten vinden kost ook voor ons veel tijd. Onderzoekers doen er echt verstandig aan die tijd in te calculeren. En niet alleen het leggen van contact kost tijd, ook het onderhouden ervan. Je moet weten dat in niet-westerse culturen veel meer de nadruk ligt op de relatie dan in Nederland. Wij merken dat het animo bij de deelnemers afneemt, doordat er vanuit de onderzoekspartijen weinig aandacht is voor échte uitwisseling. Zo krijgen patiënten bijvoorbeeld zelden teruggekoppeld wat er gebeurt met de resultaten. Dat motiveert niet om een volgende keer weer mee te werken aan onderzoek.’ Mehmet wijst op twee andere knelpunten: ‘Veel organisaties komen naar ons toe omdat er weinig migranten reageren op hun onderzoeksoproepen. Dan kijken we bijvoorbeeld naar hun vragenlijsten en dan zien we het al: veel te lang en ingewikkeld. De vertalingen zijn soms in academisch Arabisch of Turks. De meeste immigrantenouderen zijn laaggeletterd en begrijpen daar helemaal niets van! Wat ook vaak voorkomt, is dat er veel schaamte is rond een onderwerp. De meeste mensen uit de doelgroep denken daar gewoon liever niet over na, en willen er al helemáál niet over praten. Maar het zijn vaak wel heel belangrijke onderwerpen. Onze uitdaging is om op een respectvolle manier de nadruk te leggen op gezondheid, zodat mensen bewust kunnen kiezen voor hun toekomst.’
Lees het hele artikel op de website van ZonMw